Connect with us

.

Zeynep Arslan

Einer der letzten Transmitter der oralen Tradition des indigenen Dersim… Firik Dede… [1]

AleviNet

Published

on

Er wurde Zeuge des Dersim Genozids und erfuhr Zeit seiner physischen Existenz auf Erden jenes furchtbare Leid, das Menschen anderen Menschen jemals zufügen können. Als einer der letzten Vertreter der „Derwiş Cemal Ocak Pire”[2] war er außerdem der letzte Vertreter der TransmittorInnen der oralen Tradition des Kızılbaş-AlevitInnentums.[3] Der aus Dersim Ovacık (Armenisch: Pulur) stammende Firik Dede starb[4] im Jahre 2007 im Alter von 106 Jahren.

Sein Leben ist eine Art Kurzfassung der Geschichte von Dersim. Einen wichtigen Teil seines Lebens verbrachte Firik Dede in Armut und stets im Exil. Danach kehrte er zurück nach Dersim. Die Täler, Schluchten und Berge Dersims erinnern alle DersimerInnen noch heute an die Schreie und Hilferufe der 1938 in Blut erstickten Frauen, Männer und Kinder. Firik Dede konnte nicht ahnen, dass er auch sein zweites ’38 wieder in Dersim erleben würde. Er konnte nicht wissen, dass er seine Kinder, die er mit Schweiß und Blut großgezogen hatte, wieder in der „Erde der Derwische“ bestatten würde (zazakische und kurdische AlevitInnen nennen diese Erde Hardo Dewres). 1938 lag einige Zeit zurück, und niemand konnte ahnen, dass die Menschen je noch einmal dermaßen brutal sein könnten…

Der jüngste Sohn namens Behzat studierte an der LehrerInnenschule in der Großstadt und kam in den Tagen der Militärjunta im Jahre 1981 zu Besuch zu seiner Familie in Dersim. Die Generäle der Junta hatten damals alle Dörfer und Regionen Dersims unter Besatzung und Kontrolle genommen. Die Soldaten nahmen zwei Söhne des Firik Dede zu sich mit in den Wald, unter dem Vorwand, dass die Söhne die Militärs in der Region führen sollten. Die Soldaten verbanden indes die Augen des älteren Bruders und folterten den jüngeren, Behzat. Firik Dede machte sich auf die Suche nach seinen Söhnen und bemerkt nach kurzer Zeit den Geruch von verbranntem Fleisch aus dem Wald steigen. Er bewegt sich in Richtung des aufsteigenden Rauchs und hört die Hilferufe seiner Söhne. Er bewegt sich mit größter Kraft nur schwerfällig, ja fast schon auf allen Vieren, im Wald in Richtung des Geschehens: „Piye mi…Behzata mi…“ (Dt. Meine Söhne…mein Behzat). Was er sieht, ist der angezündete Körper des einen Sohnes, während der andere mit Händen, Füßen und Augen an einen Baum gebunden ist. Keine Worte können diesen Schmerz mehr definieren…

Von diesem Zeitpunkt an trauerte Firik Dede um seine beiden Söhne. Er rührte seinen Bart und seine Haare nicht mehr an. Sie kamen nie wieder in Berührung mit einer Schere. Seine Tränen fanden nie wieder ein Ende und kein Wort mehr kam über seine Lippen …

Sein Verstummen ist gleichzeitig ein Raum, in dem Firik Dede unsere Geschichte, die wir seit 1938 verloren haben, einzwängt. Jene Menschen, die seine Kinder ins Feuer warfen, machen zugleich noch einmal deutlich, dass das Feuer in Dersim niemals erloschen ist. Firik Dede schwieg seither. Das Feuer, das den Körper seines Sohnes schluckte, verlosch nie und wurde nie in Worte gefasst …

Nach diesem Erlebnis kam Firik Dede mit verschiedenen Derwischen in Pulur zusammen: Piro Newes, Aydınã Heşi, Qeramanã Mırci und Rızaã Berti. Jene İnsan-ı Kâmil[5] kamen regelmäßig zusammen und verrichteten gemeinsam ihre kızılbaş-alevitischen Glaubensrituale, stets in Begleitung des Tembur[6], und schwiegen zusammen mehrere Stunden lang (Tr. Konuşma Orucu, Dt. Gesprächsfasten). Solche Rituale werden auch in diversen schamanischen sowie buddhistischen und anderen Glaubenssystemen praktiziert. Das Schweigen kann auch folgenderweise verstanden werden: Wir haben viel geredet und es hat nichts geholfen. Lasst uns der Natur unsere Ohren sowie Herzen öffen, und sehen wir, was sie uns zu sagen hat.

Firik Dede ist einer der letzten İnsan-ı Kâmil von Dersim und Vertreter des Ena-El Hak[7]Glaubens. Er ist eine spirituelle Person des “yüzü şems-i kamer” und “gözleri nur”, der ein Leben fern von weltlichen Aspekten und in Einklang mit der Natur führte. Sein Haus bestand lediglich aus einem Bett, einer Kochplatte, seinem Tembur und den vier Wänden.

Es ist wichtig, Firik Dede und seinesgleichen stets in Erinnerung zu behalten und über ihn zu erzählen, denn Menschen wie er sind RepräsentantInnen unserer Geschichte, unserer Herkunft, unserer Abstammung und unserer Vergangenheit. Jene aber, die ihre Vergangenheit verlieren, werden einer orientierungslosen Zukunft entgegenlaufen und sich selbst verlieren. Sie werden die Gegenwart nicht verstehen und die Zukunft nicht definieren können.

Firik Dedes Leben umfasste hundert Jahre in Unterdrückung, Gewalt und Armut. Es umfasste das Schweigen gegenüber einem Leiden, das nicht in Worte gefasst werden kann. Möglicherweise wollte dieses Schweigen uns, die Nachfahren der DersimerInnen, vor neuer Gewalterfahrung beschützen und bewahren. Die Sprache dieses Schweigens war das Zazaki. Jene Sprache, das von dominanten Strukturen stets als inexistent betrachtet wurde und durch die UNESCO im Jahre 2010 als “bedrohte Sprache”[8]kategorisiert wurde.

Firik Dede ging von uns. Sein Gedächtnis war stets ein Geheimnis. Er ging von uns mit seinem langen Bart und diesem seinem Geheimnis. Was er uns zurückließ, sind ein einhundert Jahre langes Leben, die orale Tradition des Kızılbaş-AlevitInnentums, sein Tembur und sein Lied:

Seni sevenlerin can içinde canısın
Du bist das Leben in den Herzen der dich Liebender
Aşıklar katredir, sen ummanısın
Die Liebenden sind die Tropfen, du bist der Ozean.
Gönül bir gemidir sen dümenisin
Das Herz ist ein Schiff, doch du bist das Ruder
Yelken açmak ister bu dervişlerin
Diese Derwische möchten dessen Segel öffnen

Wir haben das Leid von unseren Vorfahren übermittelt bekommen. Sehr lange haben sie geschwiegen, doch dieses Schweigen weckte Fragezeichen in unseren Köpfen und wir fingen an zu fragen. Das Leid, das wir in unseren Herzen trugen, erhielt einen Namen. Die Türen zur Vergangenheit öffneten sich uns, und wir begannen unsere Gegenwart zu verstehen…

Wir sind die Kinder eines Glaubens, der die Liebe in die Herzen der Menschen pflanzen möchte und der durch diese Liebe zur Schöpfungskraft des Universums gekennzeichnet ist. Wir sind die Enkelkinder von Firik Dede. Er war derjenige, der die größte Last auf seinen Schultern tragen musste, und folgende Worte definieren nun auch unser Dasein heute: Ölüm ölür, biy ölmeyiz (Dt. Der Tod stirbt, doch wir nicht).

 

[1] [Original in Türkisch durch Hüseyin Tunç verfasst; Übersetzung ins Deutsch: Zeynep Arslan].

[2] Jede und jeder Alevi-Kızılbaş gehört einem Ocak an. Besonders die Ost-AlevitInnentümer sind durch ein Ocak-System definiert. Ocak sind Familien, die das Wissen dieses oral tradierten Glaubens innehaben und es transmittieren. Derwisch Dschemal (Tr. Deriş Cemal) ist eines dieser Familien.

[3] Es gibt verschiedene AlevitInnentümer. Die Kızılbaş AlevitInnen sind die Ost-AlevitInnen (Begriff siehe Hans Lukas Kieser 2001). Die Kızılbaş sind jene, die im 15. Jahrhundert gegen das sunnitisch-orthodoxe Osmanische Imperium sich mit den safewidischen HerrscherInnen des Persiens verbündeten. Näheres zum Begriff siehe Arslan 2018.

[4] In den AlevitInnentümern heißt das „Hak’a yürüdü“ (Dt. die materielle Existenz ging zur spirituellen, d.h. zur schöpferischen Existenz zurück; Z.A.).

[5] İnsan-ı Kâmil ist jene Stufen, in der den AlevitInnentümern zufolge die Menschen nach der Bereinigung ihrer Seele zum „vollkommenen Menschen“ werden.

[6] Tembur wird jenes Saiteninstrument genannt, das nur drei Saiten hat, mit den Fingern gespielt wird und mit der die hunderte Jahre alte Liturgie transmittiert wird. Dieser Tembur wird auch Dede Sazı (Dt. Instrument der Dede). Die Dede sind die Nachfahren der Ocak-Familien und jene, die die Liturgie transmittieren. Es gibt auch die weiblichen Nachfahren der Ocak, die die Liturgie transmittieren können. Diese werden Ana (Dt. Die Mutter) genannt. Näheres zur Position der Frauen in den AlevitInnentümern siehe Arslan 2018.

[7] Hallac-ı Mansur war ein persischer Denker und Dichter und er kritisierte jenen Islam, der immer orthodoxer und autoritärer wurde. Er sagte Ena-El Hak, was so viel heißt wie: Ich bin Gott. Damit wurde er der Ketzerei beschuldigt und im 10. Jahrhundert erhängt. Faik Bulut 2018, Ayfer Karakaya-Stump 2018, Gülfer Akkaya 2014 und Arslan 2018 zufolge sind alle oppositionellen Kräfte, die sich gegen diese Form des Islam auflehnten und je nach zeitgeschichtlichem Kontext verschiedene Namen hatten, zuletzt eben Tahtacı, Abdal, Kızılbaş etc. zuletzt ab dem Ende des 19. Jahrhunderts unter dem Sammelbegriff AlevitInnen zusammengefasst erklärt werden werden.

[8] Siehe dazu: UNESCO Atlas of the World’s Languages in Danger:http://www.unesco.org/languages-atlas/ [26.07.2018].

Veröffentlicht im Wiener Jahrbuch für Kurdische Studien 6 I 2018

Dersim 1938. 80 Jahre Genozid – Vertreibung und die Folgen.

HerausgeberInnennamen des Einzelbandes: Zeynep ARSLAN, Christoph OSZTOVIC, Katharina BRIZIC, Agnes GROND, Thomas SCHMIDINGER, Maria Anna SIX-HOHENBALKEN

KAYNAK: https://www.zeynemarslan.com/firik-dede/

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Zeynep Arslan

Dersim’in Kızı Hakk’a Yürüdü… Huriye Aslan…

ZEYNEP ARSLAN

Published

on

…“iki tutam saç“ belgeselinde tanıdık onu. Hardo Dewres’in bağrından kopartılarak ‘Türkleştirilmek‘ üzere Türk Subaylarına verilen bu koca yürekli kadını. O, yaşadıklarını başka türlü anlatıyordu. Okul eğitiminden uzak olan bu kadının kullandığı dil ve hissettiklerini yansıtması onun, yaşamı anlayarak ve içselleştirerek yaşadığını ve bir ömre neleri sığdırdığını gösterdi bize.

Huriye Aslan, Dersim ’38in bir tanığıydı. Onun ve diğer Dersimin Kızlarıyla birlikte Dersim ’38 farklı bir boyut kazandı gözlerimizde. Yıllarca susmaya mahkum edilmiş bu kadın hiçbir şeyi unutmamış ve bizlere aktarmakla büyük bir misyonu da sırtlamıştır. İçinde bulunduğumuz fakat anlamlandıramadığımız duygu hallerimize tercüman olmuş ve onların sebeplerini fark etmemize katkı sunmuştur. Onun sayesinde kendi benliğimizin ve aidiyetimizin daha da farkına vardık. Bugün durduğumuz ve baktığımız yerin altyapısını anladık.

Dersimin bu kızı bize bir kapı araladı. Karanlık bir zamanın en derinlerinden gelen fakat bir o kadar da güçlü ve kararlı olan bu sesin sahibi Huriye Aslan’dı.

“Ben 8, 9 yaşındaydım. Annemi babamı görmemişim. Amcamın yanında kalıyordum. […] Amcama ‘Baba‘ diyordum […] İnsanları bir ormana koydular.
Herkes kaçtı, ben kaçamadım. Beni yakaladılar. […] Elazığ’a götürdüler. […] saçımı kestiler.“

derken, saçlarının kesilmesinden sonra sızının bugüne dek içinde kalmış olduğunu anladık. Köyünden, ailesinden alıkoyulmuş, Türk askerlerinin içinde bulmuş kendini. Kara Vagon’da ‘batıya‘, Samsun’a gönderilmiş önce. Bu yolculuğun ondan bıraktığı etkileri konuştuğu vakit boğazında düğümlenen kelimelerden anladık. Yaşadıklarına hala inanamazmış gibi ve belkide anlattıklarına kimsenin inanmayacağı duygusuyla kimi zaman şaşkın ifadelerle döküldü sözcükler dilinden. Bir Türk ailesine verilip, orada bir ‘Besleme‘ gibi yaşamak zorunda bırakılan Dersimin Kızı üç gün oruç tutup ‘Xızır, Xızır! Ya beni öldür, ya kurtar!“ diye dualar etmiş. En çokta burada tutamadı gözyaşlarını anlatırken geçmişten günümüze uzanıp gelen bu acıyı. Ama “o topraktı ve dayandı“.

Huriye Aslan belki de biraz daha şanslı olan Dersim Kızlarındandı. Akrabaları onu yıllar sonra bulmuşlar. “Ben kendi milletimi istiyorum“ diyen bu kadın, yine kendi kültüründen bir insanla izdıvaç yapmış. “Çimenin üzerinde yatıyorduk, ama mutluyduk“ diyen derin izleri yüzündeki çizgilerde taşıyan bu kadın, Şükrü Aslan gibi Dersim değerlerine sahip çıkan ve çalışmalarıyla geçmişten geleceğe ayna tutan bu değerimizinde, annesidir.

Annenin yeri her yaşta aynıdır ve unutulmaz. Anne gittiği zaman yetim kalır insan her yaşta. Sığınacak bir liman kalmamıştır artık, bir kez daha büyümüştür insan…

Şükrü Aslan hocamıza sabırlar diliyoruz. Yakınlarına başsağlığı. Ve Dersim halkı bir kızını daha kaybetti. Ne mutlu onu bize kavuşturmuş “iki tutam saç“ projesinin ekibine ve hepimizin yüreklerinde iz bırakmış Huriye Aslan’ı hiçbirimizin unutmamasına sebep olmuş Canlara…

24.06.2019

İlk yayınlanan adres: https://www.zeynemarslan.com

Continue Reading

Zeynep Arslan

“Ali Yolu“ / “Alevi İslam Toplumu“ ismiyle Avrupa Alevilerinin içinde örgütlenmeye çalışanlara dair…

ZEYNEP ARSLAN

Published

on

ZEYNEP ARSLAN

İnsan-ı merkez alan Alevi anlayışı, öğretisini bir nevi “ruhban sınıfına“ bırakılmayacak kadar “Can anlayışı“ odaklıdır. Can’ın esas olduğu bir öğretide bir grubun ‘kendini salt soya bağlayarak oradan bir otorite sağlama umudunu‘ kabul etmez. Alevi öğretisi “rızalık“ ilkesinde, yoldaşlığı ve yarenliği arzeder. Alevi canlarının olduğu heryerde siyaset, tarih, inanç ve insana ve yaşama dair herşey vardır. Çünkü Alevi öğretisi yaşayan ve dünyevi bir öğretidir…

“Ali Yolu“ / “Alevi İslam Toplumu“ ismiyle Avrupa Alevilerinin içinde örgütlenmeye çalışan bir grup var. Bu yapı giderek güçlenen bir özgüvenle hareket sahasını genişletmeye ve topluma nüfuz etme oranını yükseltmeye çalışıyor. [İlk etapta göze çarpan ise şu ayrıntı oluyor: Bütün Alevi yapılanmalarının içinde sürekli aynı profiller öncülük ediyor ve ön sıralarda yerlerini alıyorlar. Bunlar bir kuramın stabil kalmasının ve statükoculuğun derinleşmesinin vede marjinalleşmenin önünü açmanın da aktörleridir aynı zamanda. Bu cümle, bütün Alevi kurumlarına ilişkin bir ifadedir.] 19.12.2018 tarihli “AABF Kuruluş Amacına Dönmeli“ çağrıları ve şu günlerde “Ali Yolu“ adı altında düzenledikleri toplantılar, bu hareketin arkasında “başka“ bir aklın olduğuna işaret ediyor. Bu yazımda konuyu bu tarafından irdeleyeceğim;

Belirttiğim çağrıda “Alevi kurumları içinde bulunup, Alevi inancını siyasî/ideolojik hedefleri ve çıkarları için kullananlar ve ‘İslam Dışı Alevilik‘ fitnesini Alevilerin arasında yaymaya çalışanlar bütün Alevi kurumlarını derhal terk etsinler“ cümlesini kullanmışlar. Buradan hareketle “İnançta Birlik“ çağrısında bulunuyorlar.

Biraz tarihe bakalım; Arap yarımadasında 8.yy’dan itibaren “Bâtıni Hareketler“ gelişmiştir. Bunlar köylü ve toprakla uğraşan “kul“/“teba“ zümresini oluşturanlar tarafından oluşturulmuşlardır. Kureyş kabilesinin üyeleri “İslam temsilcileri“ aristokratlar olarak bu zümrenin üzerinde egemen olan kesimi teşkil ediyordu. Feodal devlet sistemini yöneten bunlar otoriteyi sağlamak üzere halkın üzerinde çeşitli baskı araçlarını kuruyorlardı. Elbette, insanlık tarihi boyunca olduğu gibi, burada da muhalif (şu durumda bâtıni) hareketler gelişti.

Bâtıniler “İslam’ın sömürücü düzenine“ karşı ortaya çıkmışlardır. Bütün diğer sami ve semavi dinlerde de olduğu gibi İslam’da bir adalet, eşitlik ve özgürlük talebiyle ortaya çıktı fakat kurulan İslam devleti sınıfsal bir temele dayanıyordu (Efendiler/Yönetenler, Hür İnsanlar, Mevaliler, Köleler).[1] Kılıcın zoruyla yayılan İslam ve insan haklarının olmadığı bir dönemde, “onlar gibi görün ama gerçek bilgiyi aşıla“ şiyarıyla harket eden “bâtıni hareketler“in içeriği ile ilgili Bulut Sıhabeddin el Nuveyri’nin dönemin ‘Dendan‘ lakabıyla bilinen Muhammed bin Hüseyin bin Çahar Bextar’ın şu ifadesini alıntılıyor[2]:

[…] O halde, Şii mezhebinden görünüp Ehl-i Beyt’i severmiş gibi yapacaksın! Ona ağıt yakıp, davasını güdüyormuş gibi davranacaksın! O zaman göreceksin ki, insanlar seni haklı bulacaklar. Sonra İslam’ın ne olduğunu Ehl-i Beyt’e yapılan zulümle özdeşleştirip, ‘İşte İslam budur!‘ demeye getireceksin! […].

İsmaililer bâtıniliğin radikal kolunu oluşturularken Şiilik daha ılımlı ve uzlaşmacı bir çizgide hareket ediyordu.[3] Dönemin koşullarında, gizlilik (zahir-bâtın) ve “takiye“ uygulamak can güvenliği açısından önemliydi. Halkların otantik inanışları ile harmanlanan İslam karşıtı bu hareketler, belli bir aristokrat ailenin (Kureyşler, Abbasiler, Emeviler) despoti devlet yönetimine karşıydı. Onlar, daha sonraki süreçlerde Karmati, Hurufi, Râfizi vs. gibi isimlerle yönetim tarafından ‘ötekileştirilenler‘ olarak varolmaya devam ettiler. Bu hareketlerin, uğruna mücadele verdikleri toplumsal yaşam ise eşitlikçi, adaletçi ve özgürlükçü bir yapıdaydı. Hasan Sabbah ve yoldaşlarının 10.yy‘da Alamut Kalesi‘nde örgütlenmesi, burada “Dai“lerin yetişmesi, ki bunlar insanın ve doğanın merkez alındığı bu anlayışı kitlelere yaymak üzere çalışan misyonlerlerdi, bu sürecin bir parçasıdır. Hünkar Bektaş Veli’nin benimsediği bilgide buraya dayanmaktadır ve bu denklemde okunduğu taktirde farklı pencereleri açmaktadır. Nitekim, daha sonra Osmanlı devletinin Balım Sultan ile geliştirdiği “Bektaşilik“ Hünkar’ın bilgisi ile özdeş olmaktan öte, merkezileşen devletin hüküm sahasını denetim ve kontrolü altına alma çabaları egseninde değerlendirilmelidir. Özellikle, devlet yönetimlerinin İslam içerikleriyle idare edildiğini düşünürsek, bu olgunun bir kez daha altı çizilmiş olacaktır. Örneğin, birçok araştırmacı gibi, Sosyolog Ahmet Taşğın’da İran ve Osmanlı devletlerinin arasındaki münasebetlerin siyasi ve iktisadi sebeplerinin olmasına karşın, politik dilleri ve örgütlemeleri din (Şii ve Sünni ortodoks) ile vukuvbuluyordu[4] Nitekim, Baba-i Ayaklanmaları (13. yy.), Kızılbaş Ayaklanmaları (15./16.yy), Celal-i Ayaklanmaları (17.yy.) çiftçi ayaklanmaları olarak sosyoekonomik ve sosyopolitik bir zeminde değerlendirilmelidir.

İslam bu dönemlerin devlet paradigmasının dili ve ideolojik çeperi olduğundan, egemen yönetimlere karşı aynı minvalde cevaplar geliştiriliyordu. Yani İslam’ı direk hedef alan hareketler direk ölüm cezalarıyla karşılık buluyordu. Böylesi bir otoritenin karşısında, yine, Kızılbaş geleneği içinde büyümüş ve harmanlanmış Şah İsmail kendi iktidar sahasını oluşturuken, Osmanlı devletinin Sünni Ortodoks devletine karşı, Şii Ortodoks bir devleti siyaseten yerleştirdi.[5] Bugün Alevilerin kutsal kitabı kabul edilen “Buyruk“ (ki aslında Risalelerden oluşur) bu dönemde kurulan ‘İhtisası Mahsusa’nın bir ürünüdür. Amaç, Anadolu’da yaşayan toplulukları kendi iktidar ve hüküm sahasına dahil etmek üzere örgütlemekti.

Çok kısa ve kabaca ifade ettiğim bu bölümde gelmek istediğim nokta şudur: İslam tarihi de son derece siyaseti içinde barındıran bir karaktere sahiptir.

Özellikle 19.yy’dan itibaren İkinci Mahmut ile birlikte Osmanlı devlet otoritesini daha merkezi bir hale getirmek için, bir nevi “devlet içinde devlet“ olan Hünkar’ın bektaşiliğinden farklı bir bektaşiliği içeren Yeniçeri Ocağını lağvetmeyi gerekli görmüştür.[6] Bu dönemde „vatandaş“ profilini daraltılmış olarak “Türk-Sünni-İslam“ olarak tanımlayan devletin bu tanımlamasına sığmayanlar “Alevi“ (“güruh-ı Alevi ve refâfız“, “güruh-ı mekrûha“, “erbâb-ı rıfz ve ilhâd“ vs.) olarak tanımlandı. Kızılbaşlar ile şehirlerde devletin içinde yerlerini almış fakat süreç içinde ayrı bir otoriteyi geliştirmiş olan Bektaşileri “özdeşleştirerek“ merkezileşmek ve otoriteyi derinleştirmek isteyen devlet, bunu “Sünni-İslam etrafında öbeklenen bir ortodokslaşma“ (“Sünni endoktrinasyon“[7]) ile yapmak istedi. Dolayısıyla, “Alevi“ tanımlaması oldukça modern ve dışarıdan atfedilmiş bir tanımlamadır.

Yine hızlı bir geçiş yaparak, “İslam Aleviliği“ tanımının da Avusturya İslam Yasası kaynaklı yeni bir tanımlama olduğunun altını çizmek gerekir.

Bir yandan Cumhuriyetçi Eğitim Vakfı (CEM) minvalli Osmanlı devleti kökenli bir proje olan „Makbul Alevilik“ yaratma gayretleri günümüzde aynı biçimlerde devam ettiğini zaman içinde daha net görebiliyoruz. Sözü geçen çağrıda da kullanılan dil ve üslup son derece bu paradigma dahilindedir. Bu “Makbul Aleviliği“ kabul etmeyenleri “fitne“ yapmakla suçluyorlar. Alevi hareketlerini eleştirel ve tarihi kontekstlerde değerlendirmeyi doğru bulanlara “hakaret ettiklerini“, “iftira attıklarını“ söylüyorlar. Oysa ki Alevilikler, okumamış, araştırmamış, sorgulamamış, tarihi, felsefi ve sosyolojik bilgilerden yoksun olanlara bırakılmayacak kadar derin ve zengin bir mirasa sahiptir. Anlaşılıyor ki, bu çağrıyı kaleme alan “Dedeler“ Alevilerin kendilerini eğitmelerine, soru sormalarına, eleştirel duruşları geliştirmelerine, okumalarına, aydınlanmalarına karşıdırlar. Öyle görünüyor ki, bunlar ortodoksiyi yeğleyen bir boyutta seyretmeyi tercih ediyorlar. Oysaki, Alevi öğretisi bilimi, doğayı, yaşamı, dönüşüm ve değişimi esas alır.

Dedelerin soy şecerelerinin de bir tarihi vardır. Özellikle 17.yy’a ait olan Osmanlı mühürleriyle bezenmiş bu şecerelerin tarihi kontekstleri de artık bilinmektedir. Alevi öğretisi İnsan-ı Kâmil olma yolunu anlatır. Bu yolda süreçlerden geçilir. Geçilen bu süreçlerde yola ikrar vermiş Talipler, Dedeler ve Analar (!) tarafından destek ve yoldaşlık görürler. Yolda bu yarenliği yapacak olan inanç önderleri “bilge insanlar“ olmalıdırlar. Daima kendilerini eğitmeli ve Taliplerin ve onların içinde bulundukları yaşam koşullarına daima cevaplar yaratabilmelidirler. Özellikle, yeni kuşaklar ‘kendisini soy endeksli gerekçelendiren tabî bir otoriteyle‘ ifade eden Dedeleri kabul etmiyorlar.

İslam’ın günümüze dek domine ettiği bir coğrafyada daima mualif bir tarafta olan Alevi toplumları ve onların öğretisi neden bugün ısrarla İslam kalıbının içinde eritilmeye çalışılıyor? Tarihten de okuyabildiğimiz üzere “makbul vatandaş“ dedikleri, Sünni veya Şii vatandaş oluyordu ve Aleviler daima devletin ihtida politikalarıyla “sünnileştirilmeye“ veya “şiileştirilmeye“ (İran’da Kızılbaşlık yasaktır), yani devlet düzenini ve denetimini sağlamak üzere, “müslümanlaştırılmaya“ çalışılan bir grup olarak görülüyordu.

Tarihten okuduklarımızla baktığımız zaman, bu sürecin ve süreçlerin bir sonucu olarak meydana gelmiş bu “İslam Aleviliğini“ bir sosyolojik gerçeklik olarak kabul etmek durumundayız. Ancak bütün Alevilikleri buranın üzerinden İslam kalıbına yerleştirme ve orada eritme girişimlerine karşı gelmek, Alevi öğretisinin esas değerlerini korumak anlamına da gelmektedir. “Hak-Muhammed-Ali“ üçlemesi zâhirde tıkanarak İslam yöneticilerini kutsarken, takiyesi bâtında “Hak-Evren-İnsan“ üçlemesini kasteder ve kutsar. Alevilik salt 12 İmamların biyografik tarihlerine sıkıştırılamayacak kadar geniş bir yelpazeye sahip bir halk hareketidir. Bu hareket tekçi, ortodoks ve hiyerarşik anlayışlara karşı dururken, insanı ve yaşamı merkez alan bir dünya görüşü ile semavi dinler ile değil ortodokslaşmamış halk inanç sistemleriyle okunursa daha doğru cevapları beraberinde getirecektir. İnançlar geçişken, değişken ve gelişken olurlarken, din dediğimiz olgu sınıfsal bir zemine sahip, hiyerarşik, kutuplaştırıcı, ortodoks ve herşeyden önce dogmatiktir.[8]

İnsan-ı merkez alan Alevi anlayışı, öğretisini bir nevi “ruhban sınıfına“ bırakılmayacak kadar “Can anlayışı“ odaklıdır. Can’ın esas olduğu bir öğretide bir grubun ‘kendini salt soya bağlayarak oradan bir otorite sağlama umudunu‘ kabul etmez. Alevi öğretisi “rızalık“ ilkesinde, yoldaşlığı ve yarenliği arzeder. Alevi canlarının olduğu heryerde siyaset, tarih, inanç ve insana ve yaşama dair herşey vardır. Çünkü Alevi öğretisi yaşayan ve dünyevi bir öğretidir. Mevcut kalıplara sıkıştırılmaya çalışılan fakat oralara sığmayan Alevilikler özgün bir konumda ve yapıdadır. Problem de, denetim ve kontrol amaçlı tekleştiren devlet modellerinin bu özgünlüğü kabul edemeyişinde yatmaktadır. Egaliter (eşitlikçi) yapılar insanlık tarihi boyunca yok edilmeye mahkum kılınmıştır. Alevilikler ise günümüze dek direnmeyi başarabilmiştir. Kendisinin varoluşunu tehdit eden saldırılarda bu direniş gücüyle orantılıdır.

Son olarak, arkasında ciddi bir devlet aklı olan “İslam Alevi“ yöneticilerinin gerekli olan kitle sayısını yaratma girişimlerinde olduğunu, Avusturya devlet yetkilileriyle yapmış olduğumuz görüşmelerden biliyoruz. Aynı devlet yetkilileri, “madem öyle, İslam Alevilerine vermiş olduğumuz tanınmayı geri çekelim ve bu hakkı size verelim“ saçmalıklarına kendimizi yem etmeyecek kadar onurlu olduğumuzunda altını çizmek istiyorum. Her koşulda, Alevi topluluklarını birbirine karşı kutuplaştırma çabaları, ancak “fillerin“ işine yaramaktan öteye geçmeyecek olduğununda fevkalade bilincindeyiz…

Zeynep Arslan
11.04.2019

[1] Bulut 2018 (4. Baskı): 30-33.
[2] A.g.e: 126.
[3] İsmaililer Musa-i Kazım’ın büyük kardeşi İsmaili İmam kabul etmişlerdir. İsmail’in bâtıni hareketlerle bağlantıları vardı. A.g.e. 81 ve 106.
[4] Taşğın 2004; 2009.
[5] Arslan 2016; Arslan 2018.
[6] Tulaşoğlu içinde Çakmak/Gürtaş 2015: 165-185.
[7] Tanımlama için bkz. A.g.e.
[8] “Din” ve “İnanç” arasındaki farklılık için bkz. Luhmann 2002.

Continue Reading

Zeynep Arslan

Alevi iradesinin oluşturulması elzemdir

editor

Published

on

By

Gelişen Türkiye siyasi konjüktüründe vede Alevilerin kurumsallaşma taleplerinin giderek güçlendiği şu günlerde güçlü bir Alevi iradesinin oluşturulması elzemdir…

Özellikle gelişen yeni dünya konjüktürü vede Türkiye‘nin Avrupa Birliğine girme arzusu son 15 yılda bazı azınlık gruplarının ve ötekileştirilmis olanların kendi kültürel, etnik ve dini kimliklerini yeniden sahiplenmeye başlamalarına imkan sağladı. Aleviler için 2 Temmuz 1993 Sivas katliamı kitleyi harekete geçiren etken oldu (Kaplan 2009: 161). Zaman içinde Alevi toplumu Alevi inancının tanımlanmasında boşluklar olduğunun farkına vardı. Yine ilerleyen zamanda Aleviler oldukça heterojen bir yapıya sahip olduklarını anladılar. Bu heterojenite özellikle inanç anlayışı, etnisite ve dil bakımından giderek gün yüzüne çıktı. Türkiye içinde Batı ve Doğu Anadolu Alevilerinden sonra, Balkanlar‘dan, Ortadoğu ve Asya‘ya kadar farkli biçim ve isimlendirmelerde Alevilerin yaşadığı artık bilinen bir gerçek.

Sünni kimliğine sahip olmayan Aleviler asırlardır baskı, dışlanma ve ötekileştirmelere maruz kalırken, bir de Türk kimliğine sahip olmayan Aleviler  – Türk-Türkçü ve Sünni-İslam sentezinin egemen olduğu bir Türkiye‘de – çeşitli alanlarda daha fazla saldırı ve baskılara maruz kalmaktadırlar. Asırlardır sözlü olarak günümüze taşınmış olan Alevilik yetersiz miktarda mevcut olan yazılı kaynaklarda ise Türk kültürüne indirgeniyor, yani öz-Türk kültürü olarak lanse edilmeye çalışılıyor (Johanson 1988: 55, Cahen 1970: 122f, Leiser 1988: 116fff). Aleviliğin özellikle etnisite bazında olan heterojen yapısı bu anlamda çok uzun bir süre saklı tutulmuş ve görmezden gelinmiştir.

Bu ayrıntıdan hareketle bu yazımda biraz da Dersim[1] Alevilerinden bahsetmek istiyorum; Dersim Doğu-Anadolu Alevileri‘nin kalesi olarak da nitelendirilebilinir. Dersim bölgesi  halkı neredeyse tamamı Alevi kitlesinden oluşmaktadır. Dersim Aleviliği günümüze dek inancını doğaya yakın tutmuş ve kimi İslam öncesi, pagan ve panteist inanç unsurlarını içinde barındırmayı başarabilmiştir. Bundandır ki yanlızca İslam dini ile özdeşleştirilmek çokca kabul edilmemektedir çoğu Dersimli Alevilerince.

Doğu Anadolu/Dersim Alevileri/

KIrmanclar

Doğu-Anadolu Aleviliğinde pagan ve panteist inanç ögelerinin yanısıra, Şah İsmail döneminden kalma daha güçlü bir Şia etkisini görebiliyoruz. Ağustos 1514 Çaldıran Savaşı Sunni dinini giderek egemen ve kurumsallaştıran Osmanlı İmparatorlugu’nun Pers İmparatorluğuna karşı galibiyeti büyük oranda bugünün Alevileri‘nin Şiileşme evresinde bir kırılma noktası olmuştur (Arslan 2016: 93ff). Osmanlı İmparatorluğu‘nun Sunni iktidarına karşın Pers hükümdarı  Şiiliği devlet dini olarak yerleştirmiştir. Şah İmail, babası ve dedesi Alevi Kızılbaş kültürü ile yetişmiş olmalarına karşın, bu inancın hierarşik ve ortodoks olmayan yapısından ötürü devlet yönetmesi yetersiz olabileceğine kanaat getirimiş görünmektedirler.

Özellikle 15. ve 16 yüzyılda Anadolu Alevileri Osmanlı hükümdarlığı süresince büyük baskı ve şiddete maruz kalmışlardır. Genel olarak sosyo-politik düzlemde bakıldığında Batı-Anadolu ve Doğu-Anadolu Alevileri‘nin arasında siyasi, sosyal, etnik ve kültür bakımından büyük farklılıklar söz konusudur. Doğu-Anadolu Alevilerinde görülen sadece dini farklılık değil, etnisite ve dil farklılığıdır ötekileştirilmelere sebep olan aynı zamanda. Günümüz Türkiye siyasi konjüktüründe ise etnisitesi Türk olmayan Aleviler daha fazla dışlanma ve ötekileştirilme durumlarına maruz kalmaktadırlar.

Türkiye Cumhuriyeti bünyesinde özellikle 1970 Türk-Solu etkisinde Dersim ve Dersimliler „3-K“, yani „Komunist, Kızılbaş ve Kürt“ olarak tanımlanmış ve türlü sistematik baskılara maruz kalmışlardır (Bumke 1979: 544). 1970lerin Türk Solu‘ndan sonra özellikle 1990lardan itibaren Kürt ulusal mücadelesi‘nin Dersim bölgesinde büyük etkisi olmuştur. 1990larda doğan ve mesela köy boşaltmalarına şahit olan genç Dersimlilerin genel olarak Kürt ulusal mücadelesine daha fazla sempatilerinin olduğunu görebiliyoruz.

Nevarki Kürt ulusunun büyük bir kısmı Şafi-İslam mezhebine mensuptur. Bu durum özellikle yaşlı Dersimliler arasında endişeye sebep oluyor. Bazı Kürt aşiretlerinin ve beyliklerinin Osmanlı hükümranları ile kimi işbirliklerine girmiş olmaları, Dersim ve diğer Alevi katliamlarında genel olarak Kürtlerin pasif kalmış, bazı önemli Kürt aşiretlerinin ise aktif rol almış olmaları vede herhalükarda Alevilik ve Sünniliğin arasındaki çatışma ve anlaşmazlık noktaları bu tutumu besleyen unsurlardır. Aynı tutum Sunni-Şafi-Zaza toplumuna karşı da hakimdir.

Bir başka ayrtıntıya değinerek; Doğu-Anadolu Alevileri kendi aralarında kimliklerini farklı isimlendirirler. Mesela Kuzey Dersim ve Güney-doğu Erzincan bölgesinde „Ma KIrmancime“, yani „biz Kırmancız” denildiğinde Alevi kimliğine işaret edilmektedir ve KUrmanci ile aynı terim kastedilmemektedir. Yine aynı şekilde Erzurum ve Varto da „şare ma“, yani „bizim insanımız“ veya „bizden olanlar“ denilir ve örneğin Sivas‘ta KIrmanci konuşan Aleviler ise kendilerine „Zaza“ derler, kendilerini Sünni Kürt komşularından ayırmak icin. Yine aynı şekilde Dersim coğrafik yapısından ötürü gerilla savaşına gayet uygun olması nedeniyle savaş bölgesidir. Türk devleti‘nin baraj çalışmaları ise güçlü bir ziyaret kültürü‘nün egemen olduğu, taşın, toprağın, ağacın, nehirin ruhu olduğu kabul edilen Dersimde  insansızlaştırma ve Dersim Aleviliğini yok etme çabaları net bir biçimde görülmektedir.

Genel olarak şöyle bir özet çikarmak mümkün: Gerek Osmanlı İmparatorluğu dönemince, gerek Türkiye Cumhuriyeti dönemince, gerekse Türk-Solu ve de Kürt ulusal hareketi etkisinde KIrmanclar üç önemli noktayı netleştirme ve uygulama konusunu ıskalamışlardır: 1. Anadilini yaşatma ve yaşama, 2. Dersim Aleviliğini tanımlama, uygulama, yaşama, yaşatma, 3. Etnik kimligini tanımlama. Bu noktada Zaza milliyetçiliğini savunan fikirlere değinmek istiyorum; Burada iç ve dış dengeleri sorgulamak önemlidir. İç dengelerde şu konular düşünülmelidir: 1. Siyasi güç varmıdır? Nedir? 2. Askeri/silahlı güç varmıdır? 3. Sosyal/manevi ve maddi kapital mevcutmudur? 4. Toplum içinde böyle bir talep varmıdır? 5. Taleb‘i temellendiren dil, inanç ögeleri ne kadar gelişmiştir? Ne kadar korunmuştur? Ne kadar sağlamdır, geçerlidir? Dış dengeler ise şu sorular ile ilintilidir: 1. 21. yüzyılda yeni milliyet ve ulus çatışmalarının doğmasını sağlamanın olumlu ve olumsuz etkileri nelerdir? 2. Alternatif etnik kimlik oluşturma, yaşatma modelleri nelerdir? 3. Ulusal kimliği savunma potansiyeli toplumun kendi iç dinamikler ile bağlantılı olarak mevcutmudur?

Dersimli Alevilerin etnik kimliğine ilişkin yine Kürt ulusal mücadelesi gölgesinde çok fazla spekulasyon var. Dersim Alevileri‘nin büyük bir kısmı Zazaca dilini konuşmaktadırlar. Zazaca konuşan kitle büyük oranda farkındalık olmadığından etnik bir kimlik oluşturma noktasında başarılı olmamıştır. Nevarki giderek daha fazla insan Zazaca ile ilgilenmeye başladı ve kendini Kürtçe ve Kürtlükten ayrı tutma fikirlerini geliştirmektedir. 18 Aralık Viyana Zazaca Dil sempozyumunda dilbilimciler tarafından tekrar belirtildiği üzere ‚dilbilim dünyasında Zazaca ayrı bir dil olarak kabul edilmektedir ancak kişinin kendisini hangi ulusa mensup hissettiği konusu siyasi bir tercihtir‘. Yinede Zazaca konuşan kitlenin büyük bir kısmı etnik aidiyet konusuna çok ilgili görünmüyor, ancak büyük bir kesimin Alevi inanç boyutunda kendini daha rahat ifade edebildiğini ve buralarda etkin olmak istediğini görebiliyoruz. Belkide dini kimliği geliştirmek – ki Alevi kimliği de varolma mücadelesi veriyor – dil kimliğini, yani Zazaca‘nın da gelişmesine olumlu etkide bulunabilir.

Alevilik , İslam ve Diaspora  

Bir başka önemli konu ise Alevilerin ve Aleviliğin İslam ile ilintisine dahil olan ve özellikle de diaspora da süregelen tartışmadır; Avrupa Diasporasında bazı Anadolu Alevi kitle örgütleri yasal statü elde etme ve devlet katında resmi olarak tanınma girişimlerinde bulundular. Aleviliğin İslam‘a ilişkin net olmayan pozisyonu kitle kuruluşları arasında ayrışmalara sebep oldu. Ne var ki Avusturya’da bu ayrışma artık kurumsallaştı ve Avusturya İslam yasası 2015 kapsamında “İslam-Alevileri” olarak bilinen kurum yasal statü elde ederken, “Biz Müslüman değiliz” diyen ve Avrupa Aleviler Birliği Kon-federasyon bünyesinde bulunan diğer grup Avusturya Anayasa Mahkemesine başvuru yapma yolunda. Yine bazı Aleviler de Kürt hareketine yakınlığı ile bilinen Demokratik Alevi Federasyonu FEDA bünyesinde Avusturya yasalarında “Kadim Aleviler” olarak; genel toplumda ise Zazaca ve Kurmanci konuşan ‚Kürt Alevileri‘ olarak bilinmekle beraber, Aleviliği İslam‘dan ayrı olarak Zerdüşe bağlayan bir içerik ile yasal statü elde edebildiler.

Avrupa‘nın daha demokratik ortamında göçmen Aleviler kendi inançlarına sahip çıkma konusunda daha etkin olabildiler. Aleviliğin İslam ile çatışma noktasına gelmesi de tam da Aleviliğin Avrupa devletlerince tanınma sürecinde gündeme gelmiştir. İslam‘ın Aleviliğe etkisi sorusu son bir kaç yıldır kitle örgütlerini meşkul etmektedir. Sunni İnancı‘nın egemen olduğu Türkiyede Aleviliğin İslam‘a yakınlığı veya uzaklığı tartışma konusu olamazken, Avrupa diasporasında daha büyük bir kesim uzak durmayı tercih ediyor gibi görünüyor (Arslan 2016: 196ff). Nevarki İslamsız bir Aleviliği tanımlamak çok mümkün görünmüyor. 600küsür yıllık bir İslam egemenliğinin altında varolma mücadelesi vede ama ondan etkilenmiş olduğu gerçeği yok sayılabilinir durumda değildir. Genel olarak tüm baskı ve ötekileştirilmelere rağmen bazı hakların talep edilebilinmesi ve mücadelesi konusunda Avrupa Alevi diasporası‘nın Türkiye Alevi kurumlarına olumlu etkilerinin olduğu görülebiliyor. Ancak aynı zamanda Aleviliğin İslam ile ilgili olan tartışma konusu – İslam’ın egemen olduğu bölgede – Türkiye Alevilerince endişe ile izleniliyor.

Tarihi yönden baktığımızda, Anadolu Alevileri Osmanli İmparatorluğu boyunca etkisi ve baskısı altında kaldığı ortodoks Sunni İslam‘a karşı herzaman farklı bir tutum içinde olmuş olduğunu ancak İslam‘ı red edecek biçimde sorgulayacak bir duruma hiç bir zaman gelememiş olduğunu tespit edebiliyoruz. Tam aksine artan baskılar ve şiddetin karşısında, kendilerini koruma amaçlı daima Sunni Müslüman değil ama en azından ‚Ali yanlıları‘ olduklarını savunarak ‚inançsız‘ yada ‚Kafir‘ oldukları suçlamalarına karşı durmaya ve akabinde katliama maruz kalmamaya calışmışlardır. Toparlayarak, Türkiye Alevileri ve Avrupalı Alevileri‘nin arasındaki durumu belki bir örnekle özetleye bilirim; AKP hükümeti‘nin artan anti-demokratik uygulamaları özellikle Doğu-Anadolu Alevileri‘nin ve Avrupalı Alevilerin – ki Avrupa ya en çok göç edenlerin Doğu-Anadolu Alevileri‘nin olduğu tahmin ediliyor (Kieser 2001) –  HDPye ilgi duymasını güçlendirmektedir. Anadolu Alevileri‘nin geneli ise yine CHP den medet ummaya devam etmiştir. 2011 Türkiye Parlamento seçimlerinde Avrupa Alevileri Konfederasyon Başkanı Turgut Öker bağımsız adaylığını koymuştur. Bu adım Türkiyeli Alevilerince kendi sosyo-politik gerçekliğine dayanarak, olumlu karşılanmamış ve AKPnin daha güçlü olmasını engellemek amaçli oylarını bir kez daha CHP den yana kullanmışlardır.

Alevi kitle örgütleri‘nin siyasi duruş ve gidişatı

Genel olarak şu söylene bilinir: Alevilik ve Alevilerin durumu tarih içinde hayatta kalma mücadelesi ile karakterize edilebilinir. Bu hayatta kalma mücadelesi kimi zaman oportunizm olarak nitelendirilmektedir. Ancak askeri ve siyasi güce sahip olmayan Alevi kitlesi siyasi konjüktüre ve gelişimlere göre ve en çokta kendini koruma amaçlı bazı duruş ve pozisyonlar takınmıştır. Bazen pastadan pay alma veya az da olsa söz sahibi olma amaçlı boş vaatlerle de kandırılmış olduğu, ödün verdiği de bilinmektedir. Bu anlamda CHP herzaman bir koruyucu veya en azından kötünün iyisi olarak görülmüştür Alevilerce. Şu günlerde HDP daha çok yaşama fırsatı vaat etmekte gibi görünüyor, ancak onun da giderek daha zor durumlara düstüğünü düşünürsek Alevilerin Türkiye sınırları içerisinde giderek daha fazla endişelendiğini görebiliyoruz.

Aleviliğin İslam ile ilintisi, yakınlığı, etkileşimi netleştirilemediği için bu sorunun ve sorunsalın daha uzunca bir süre Alevilerin gündemini meşkul edeceğine, süregelen polemiklerin devam edeceğine işaret etmektedir. Hiç bir Alevi öncüsü ‚Alevilik nedir?‘ sorusuna kapsamlı ve net bir cevap verebilme yetisine sahip değildir. Ancak verdikleri bilgiler Alevilerin tarih içinde maruz kaldıkları kıyım, baskı ve katlıamlar ile yüklüdür. Yani Türkiye siyasi konjütküründe eşitsizlik, ve haksız uygulamalara maruz kaldıklarını ifade ederler. Aynı şekilde Sunni İslam egemenliğinin altında yaşama şanslarının giderek daraldığından bahsederler. Bunlar siyasi fikirlerdir. Bundan ötürüdür ki siyasi, tarihi, sosyal ve ekonomik unsurlardan ayrı tarif edilebilinecek bir Alevilik çok mümkün değildir. Ve hatta Türkiye sosyal ve tarihi konjüktürde siyasetsiz bir Aleviliği tanımlamak çok mümkün görülmemektedir. Alevi tarihi sosyo-ekonomik ve siyasal kırılmalar vede katliamlar tarihidir. Bunu Alevi kitle örgütlerinin düzenledikleri etkinliklerden de okuyabiliriz. Ektinlikler sürekli katliam anmaları kapsamında ve siyasi tartışmalar içerikli düzenlenmektedirler. Yine son süreçte Gezi olayları daha çok Alevi kitle örgütlerince anılmakta ve sıcak tutulmaktadır.

Son olarak; Alevi İnancı‘nı kurumsallaştırma girişimlerine şahit oluyoruz son yıllarda, ancak bu girişimlere karşın, çoğu Alevi kurumlarının başında Türk-Solu siyasi geleneğinden gelen ve o gelenekten öğrendikleri pratikleri Alevi kurumlarında uygulamaya çalışan insanların olduğunu görüyoruz. Alevi inanç örgütü bazında bir Alevi kimliğini, bir Alevi teolojisini oluşturabilecek, ve aynı zamanda yeni katliamlardan korkmayan kendi, öz gücüne ve iradesine güvenen bir Aleviliği yaratmaktan yoksun, vizyon ve perspektiv geliştirmekten eksik Alevi kitle örgütlerini görüyoruz.

Buradan hareketle; bütün kendi içindeki etnik, dil, dünya görüşü, ve sayre farklılıklarını gözeterek ama en çokta Alevi öğretisinde var olan temel ortak bileşenler: Can’ın esas alınması, Doğa’ya saygı, Savaş’a karşı, Barış‘ın savunucusu, ‚72 millete bir nazarda bakma‘ ilkesinde, eşitlik ve adalet noktasında Aleviler birleşebilmenin yollarını aramalıdırlar. Vizyon ve perspektif geliştirilmelidirler.

Hedefe doğru çalışmalar geliştirilmelidir. Türkiye ve Ortadoğu da 25 Milyon bir Alevi kitlesi orta vadede kendi öz iradesini oluşturarak ve güçlendirerek, adalet ve barış öncülüğünü üstlenebilir ‚etno-inançsal‘ siyasi bir aktör (İngilizce:‚ ethno-religious political stakeholder‘) olma durumuna gelebilmelidir, kısa vadede ise bunun temelini oluşturabilmeli ve koşullarını yaratabilmelidir.

Şu soru önemlidir: Aleviler nereye gitmelidir? Ne olmalıdır? Alevilerin kendileri ne istiyorlar? Alevilerin genel demokrasi, barış, eşitlik taleplerinden daha ziyade bu taleplerin yerine getirilebilinmesi ve sağlanabilinmesi ve ama ve mutlaka kendi öz yaşam haklarının korunabilinmesi adına yol haritaları varmıdır; nedir, nasıldır?

Kaynaklar ve Dipnotlar

  • Anadolu terimine ilişkin: Anatolien (Almanca)  kelimesinin karşılıkları ‚anatolē‘  (Yunanca), Anatolı (Osmanlıca) ve Anadolu (Türkçe) dır. Eski Yunanca da ise bu ‚Küçük Asya‘ yani Μικρά Ἀσία yani ‚Mikra Asia‘ ve Latince de ‘Asia Minor’ da olmaktadır. Orta Yunanca dilinde Anatolia kelimesi „Doğu ülkesi, Ege’nin doğu kıyısı ile Fırat nehri arasındaki ülke“ sözcüğünden alıntıdır (Bkz. Nişanyan söylük: http://m.nisanyansozluk.com/?k=Anadolu&lnk=1 [7.7.2016]). Yine Eski Yunanca da anatole „1. Kalkış, doğuş, özellikle güneşin doğuşu, 2. Doğu, 3. Ege’nin doğusu“ sözcüğünden türetilmiştir (Bkz. aynı kaynak). Doğu Anadolu bölgesi siyasi  hareketlenmelerin ve kırılma noktalarının sıcak yaşandığı bir bölgedir. Türkçe isimlendirmelerin sıkıntılı olduğunu bilmek ile birlikte, yazı metninin direk olarak konusu olmadığından ötürü yazı ile ilgili kafa karışıklılığına, polemik ve farklı tartışmalara neden olmaması gerekçesiyle, ‚Anadolu‘ teriminin kullanılması tercih edilmiştir.
  • Bkz. Türkçe Dersim, Ermenice Տէրսիմ/Դերսիմ Tersim, Kurmanci Dêrsim, Zazaca Dêsım tarihi bölgesi Tunceli (Zazaca: Mamekiye) il sınırlarını da aşarak, kısmen Elazığ, Bingöl, Sivas, Erzincan, Varto ve Erzurum’u kapsar.
  • Arslan, Zeynep (2016): Eine religiöse Ethnie mit Multi-Identitäten. Die europäisch-anatolischen Alevit_Innen auf dem Weg zur Institutionalisierung ihres Glaubenssystems. LIT Verlag. Wien.
  • Bumke, Peter (1979): Kızılbaş Kurden in Dersim (Tunceli, Türkei). Marginalität und Häresie. In: Anthropos 74
  • Kieser, Hans Lukas (2001): Muslim Heterodoxy and Protestant Utopia. The Interactions between Alevis and Missionaries in Ottoman Anatolia. In: WI 41. Nr. 1. S. 89-111
  • Johanson, Lars (1988): Grenzen der Turcia. Verbindendes und Trennendes in der Entwicklng der Turkvölker. In: Ulla Ehrensvärd (Hg.): Turcica et Orientalia. Stockholm
  • Kaplan, Ismail (2009): Alevice Inancımız ve Direncimiz. AABF. Köln
  • Leiser, Gary (1988): A History of the Seljuks. Ibrahim Kafesolğlu’s Interpretations and the Resulting Controversy. Carbondale
  • Bundeskanzleramt Österreich, Kultusamt (Türkçe: Avusturya Başbakanlığı, Din Dairesi): Gesetzlich anerkannte Kirchen und Religionsgemeinschaften in Österreich (Türkçe: Yasal statü tanınmış din toplumları) [11.6.2016]
  • Bundeskanzleramt Österreich, Kultusamt (Türkçe: Avusturya Başbakanlığı, Din Dairesi): Staatlich eingetragene religiöse Bekenntnisgemeinschaften (Türkçe: Yasal olarak kayıt altına alınmıs İnanç toplumları): https://www.bka.gv.at/site/3405/default.aspx [11.6.2016]

[1]

Continue Reading
Advertisement

HAFTANIN EN ÇOK OKUNANLARI